command  -options  arguments
   |         |         |
  دستور    سوییچ‌ها   ورودی‌ها

ls -la /home

ls -a          # کوتاه
ls --all       # بلند
ls -la         # چند سوییچ ترکیبی

/etc/nginx/nginx.conf    # مطلق (از / شروع می‌شود)
./config.txt             # نسبی (از مسیر جاری)
../logs/                 # نسبی (یک سطح بالاتر)

pwd
# /home/ali

ls                # لیست ساده
ls -l             # لیست با جزئیات
ls -a             # نمایش فایل‌های مخفی
ls -lh            # حجم به صورت خوانا (KB, MB)
ls -la /etc       # ترکیبی روی مسیر مشخص
ls -R             # بازگشتی (recursive)

-rw-r--r-- 1 ali ali 4096 Sep 11 10:30 file.txt
│└┬┘└┬┘└┬┘ │  │   │    │        │      │
│ │  │  │  │  │   │    │        │      └─ نام فایل
│ │  │  │  │  │   │    │        └─ تاریخ
│ │  │  │  │  │   │    └─ حجم
│ │  │  │  │  │   └─ گروه
│ │  │  │  │  └─ مالک
│ │  │  │  └─ تعداد لینک
│ └──┴──┴─ دسترسی‌ها
└─ نوع فایل (- فایل، d دایرکتوری، l لینک)

cd /etc           # رفتن به مسیر مطلق
cd nginx           # رفتن به دایرکتوری داخل مسیر جاری
cd ..              # یک سطح بالاتر
cd ~               # دایرکتوری خانگی
cd -               # بازگشت به دایرکتوری قبلی
cd                 # دایرکتوری خانگی

touch file.txt              # ایجاد فایل خالی
mkdir mydir                 # ایجاد دایرکتوری
mkdir -p a/b/c              # ایجاد دایرکتوری‌های تودرتو

cp file.txt /tmp/           # کپی فایل
cp -r mydir /tmp/           # کپی بازگشتی دایرکتوری
cp -v file.txt backup.txt   # نمایش جزئیات

mv file.txt /tmp/           # انتقال
mv old.txt new.txt          # تغییر نام

rm file.txt                 # حذف فایل
rm -r mydir                 # حذف دایرکتوری
rm -rf mydir                # حذف اجباری بدون تایید (خطرناک)
rm -i file.txt              # حذف با تایید

cat file.txt                # نمایش کل فایل
less file.txt               # نمایش صفحه‌به‌صفحه (q برای خروج)
head file.txt               # ده خط اول
head -n 20 file.txt         # بیست خط اول
tail file.txt               # ده خط آخر
tail -f /var/log/syslog     # دنبال کردن زنده لاگ (Ctrl+C برای خروج)

find /etc -name "*.conf"              # فایل‌های .conf
find / -type d -name "nginx"          # دایرکتوری با نام nginx
find /var/log -size +10M              # فایل‌های بزرگ‌تر از 10MB
find /home -mtime -7                  # تغییر یافته در هفت روز اخیر

grep "error" /var/log/syslog          # خطوط شامل error
grep -i "error" file.txt              # بدون حساسیت به بزرگی و کوچکی حروف
grep -r "localhost" /etc/             # جستجوی بازگشتی در دایرکتوری
grep -n "root" /etc/passwd            # نمایش شماره خط
grep -v "comment" file.txt            # خطوطی که شامل الگو نیستند

ps aux | grep nginx                   # پروسه‌های nginx
cat /etc/passwd | wc -l               # تعداد کاربران
ls -la | less                         # مشاهده لیست به صورت صفحه‌به‌صفحه
history | grep "apt"                  # دستورات apt در تاریخچه

ls > files.txt                # نوشتن خروجی (بازنویسی)
ls >> files.txt               # افزودن خروجی
cat < files.txt               # ارسال فایل به عنوان ورودی
command 2> error.log          # ذخیره فقط خطاها
command &> all.log            # ذخیره خروجی و خطا
command > /dev/null           # دور ریختن خروجی

cd /var/log && ls -lh          # فقط اگر cd موفق بود، ls اجرا شود
apt update && apt upgrade       # به‌روزرسانی و سپس ارتقا
command1 || echo "failed"       # اگر دستور اول شکست خورد، پیام چاپ شود

nano /etc/hosts

man ls                # راهنمای کامل
ls --help             # راهنمای خلاصه
man -k "copy"         # جستجو در راهنماها
apropos network       # دستورات مرتبط با شبکه

# 1. رفتن به /var/log و لیست کردن محتویات
cd /var/log && ls -lh

# 2. ایجاد دایرکتوری تمرین
mkdir ~/practice && cd ~/practice

# 3. ایجاد سه فایل
touch file1.txt file2.txt file3.txt

# 4. افزودن محتوا
echo "hello linux" > file1.txt
echo "server admin" >> file1.txt

# 5. مشاهده محتوا
cat file1.txt

# 6. جستجو در تمام فایل‌ها
grep "linux" *.txt

# 7. شمارش خطوط فایل passwd
wc -l /etc/passwd

# 8. مشاهده پنج کاربر آخر سیستم
tail -n 5 /etc/passwd

# 9. پاکسازی
cd ~ && rm -rf practice

ping google.com              # بررسی اتصال به میزبان
ping -c 4 8.8.8.8            # ارسال چهار بسته و توقف

ip a                         # نمایش اینترفیس‌ها و آدرس‌ها
ip r                         # نمایش جدول مسیریابی
ip link                      # وضعیت لینک‌ها

ss -tulnp                    # پورت‌های باز و پروسه‌های مرتبط
ss -tan                      # اتصالات TCP

curl https://example.com                   # دریافت محتوا
curl -I https://example.com                # فقط هدرها
curl -o file.zip https://example.com/f.zip # ذخیره در فایل
curl -fsSL https://example.com/install.sh | bash   # دریافت و اجرا

wget https://example.com/file.zip          # دانلود فایل
wget -c https://example.com/file.zip       # ادامه دانلود نیمه‌کاره

sudo apt --fix-broken install              # رفع وابستگی‌های شکسته
sudo dpkg -i package.deb                   # نصب فایل deb دانلود شده
sudo apt install -f                        # تکمیل نصب پس از dpkg

rsync -avz /home/ /backup/home/
rsync -avz --delete /src/ /dst/
rsync -avz -e ssh /home/ user@server:/backup/

apt install tmux
tmux new -s work           # ایجاد نشست جدید
tmux attach -t work        # اتصال به نشست
tmux ls                    # لیست نشست‌ها

useradd ali               # ایجاد کاربر
useradd -m -s /bin/bash ali   # ایجاد کاربر با دایرکتوری خانگی و شل
passwd ali                # تنظیم رمز عبور
usermod -aG sudo ali      # افزودن به گروه sudo
userdel -r ali            # حذف کاربر و دایرکتوری خانگی

groupadd developers       # ایجاد گروه
groupdel developers       # حذف گروه
groups ali                # نمایش گروه‌های کاربر
id ali                    # نمایش اطلاعات کامل کاربر

chmod 755 script.sh       # تنظیم دسترسی
chmod u+x script.sh       # افزودن دسترسی اجرا به مالک
chown ali:ali file.txt    # تغییر مالک و گروه

apt update                # به‌روزرسانی لیست پکیج‌ها
apt upgrade               # به‌روزرسانی پکیج‌های نصب‌شده
apt install nginx         # نصب پکیج
apt remove nginx          # حذف پکیج
apt autoremove            # حذف پکیج‌های بی‌استفاده
apt search nginx          # جستجوی پکیج

cat /etc/apt/sources.list
add-apt-repository ppa:example/ppa

systemctl start nginx     # شروع سرویس
systemctl stop nginx      # توقف سرویس
systemctl restart nginx   # راه‌اندازی مجدد
systemctl enable nginx    # فعال‌سازی در بوت
systemctl status nginx    # مشاهده وضعیت

journalctl -u nginx       # لاگ‌های سرویس مشخص
journalctl -f             # دنبال کردن زنده لاگ‌ها
journalctl --since "1 hour ago"

nano /etc/netplan/01-netcfg.yaml

network:
  version: 2
  ethernets:
    eth0:
      dhcp4: true

netplan apply             # اعمال تنظیمات

ip a                      # نمایش آدرس‌های شبکه
ip r                      # نمایش جدول مسیریابی
ss -tulnp                 # نمایش پورت‌های باز
ping google.com           # تست اتصال

ufw enable                # فعال‌سازی فایروال
ufw status                # مشاهده وضعیت
ufw allow 22              # اجازه به پورت SSH
ufw allow 80/tcp          # اجازه به HTTP
ufw deny 23               # مسدود کردن پورت
ufw delete allow 80       # حذف قانون

lsblk                     # نمایش دیسک‌ها و پارتیشن‌ها
df -h                     # نمایش فضای مصرفی
du -sh /var/log           # حجم دایرکتوری

fdisk /dev/sdb            # پارتیشن‌بندی
mkfs.ext4 /dev/sdb1       # ساخت فایل‌سیستم
mount /dev/sdb1 /mnt      # اتصال

apt install nginx
systemctl enable --now nginx

nano /etc/nginx/sites-available/example.com
ln -s /etc/nginx/sites-available/example.com /etc/nginx/sites-enabled/
nginx -t
systemctl reload nginx

apt install certbot python3-certbot-nginx
certbot --nginx -d example.com

apt install docker.io
systemctl enable --now docker

docker run -d -p 80:80 nginx
docker ps
docker stop <container_id>
docker logs <container_id>

#!/bin/bash
echo "Starting backup..."
tar -czf /backup/home-$(date +%F).tar.gz /home
echo "Backup completed."

#!/bin/bash

NAME="Ali"
AGE=30
CITY="Tehran"

echo "Name: $NAME"
echo "Age: $AGE"
echo "City: ${CITY}"

# متغیر فقط‌خواندنی (ثابت)
readonly PI=3.14

# متغیرهای ویژه
echo "اسکریپت: $0"          # نام اسکریپت
echo "آرگومان اول: 
"       # اولین آرگومان
echo "تعداد آرگومان‌ها: $#"   # تعداد آرگومان‌ها
echo "همه آرگومان‌ها: $@"     # همه آرگومان‌ها
echo "کد خروج آخرین دستور: $?" # وضعیت خروج
echo "PID اسکریپت: $"       # شناسه پروسه

A=10
B=3
echo $((A + B))     # 13
echo $((A * B))     # 30
echo $((A / B))     # 3 (تقسیم صحیح)
echo $((A % B))     # 1 (باقیمانده)

#!/bin/bash

FILE="/etc/passwd"

if [ -f "$FILE" ]; then
    echo "فایل وجود دارد"
elif [ -d "$FILE" ]; then
    echo "دایرکتوری است"
else
    echo "چیزی پیدا نشد"
fi

# مقایسه اعداد
NUM=10
if [ "$NUM" -gt 5 ]; then
    echo "بزرگ‌تر از ۵ است"
fi

# مقایسه رشته‌ها
NAME="Ali"
if [ "$NAME" = "Ali" ]; then
    echo "سلام علی"
fi

#!/bin/bash

ACTION="
"

case "$ACTION" in
    start)
        echo "شروع سرویس..."
        ;;
    stop)
        echo "توقف سرویس..."
        ;;
    restart)
        echo "راه‌اندازی مجدد..."
        ;;
    *)
        echo "استفاده: $0 {start|stop|restart}"
        exit 1
        ;;
esac

#!/bin/bash

# روی لیست
for FRUIT in apple banana orange; do
    echo "میوه: $FRUIT"
done

# روی محدوده عددی
for i in {1..5}; do
    echo "شماره: $i"
done

# روی فایل‌ها
for FILE in /var/log/*.log; do
    echo "پردازش $FILE"
done

# شبیه C
for ((i=0; i<10; i++)); do
    echo "i=$i"
done

#!/bin/bash

COUNT=1
while [ "$COUNT" -le 5 ]; do
    echo "شمارش: $COUNT"
    COUNT=$((COUNT + 1))
done

# خواندن خط به خط یک فایل
while IFS= read -r LINE; do
    echo "خط: $LINE"
done < /etc/passwd

#!/bin/bash

COUNT=1
until [ "$COUNT" -gt 5 ]; do
    echo "شمارش: $COUNT"
    COUNT=$((COUNT + 1))
done

#!/bin/bash

# تعریف تابع
greet() {
    local NAME="
"        # local: متغیر محلی
    echo "سلام $NAME!"
}

# تابع با مقدار بازگشتی
add() {
    echo $(( 
 + 
        
     ))
}

# تابع با بررسی خطا
check_root() {
    if [ "$EUID" -ne 0 ]; then
        echo "این اسکریپت نیاز به دسترسی root دارد"
        exit 1
    fi
}

# فراخوانی
greet "Ali"
RESULT=$(add 5 3)
echo "نتیجه: $RESULT"
check_root

#!/bin/bash

# خواندن ورودی از کاربر
read -p "نام خود را وارد کنید: " USER_NAME
echo "سلام $USER_NAME"

# خواندن رمز عبور (بدون نمایش)
read -sp "رمز عبور: " PASSWORD
echo

# خواندن با تایم‌اوت
read -t 5 -p "سریع جواب بده: " ANSWER

# نوشتن در فایل
echo "متن جدید" >> /tmp/log.txt

# خواندن از فایل
while read -r LINE; do
    echo "$LINE"
done < /tmp/log.txt

#!/bin/bash
set -euo pipefail

# -e : توقف در صورت خطا
# -u : خطا در صورت استفاده از متغیر تعریف‌نشده
# -o pipefail : خطا در صورت شکست هر دستور در pipe

# اجرای دستور و بررسی خطا
if ! command -v nginx > /dev/null 2>&1; then
    echo "nginx نصب نیست"
    exit 1
fi

# trap: اجرای دستور در زمان خروج
cleanup() {
    echo "پاکسازی..."
    rm -f /tmp/tempfile
}
trap cleanup EXIT

#!/bin/bash
set -euo pipefail

# تنظیمات
BACKUP_DIR="/backup"
SOURCE_DIR="/home"
DATE=$(date +%F_%H-%M)
ARCHIVE="$BACKUP_DIR/home-$DATE.tar.gz"
KEEP_DAYS=7

# بررسی root
if [ "$EUID" -ne 0 ]; then
    echo "لطفاً با sudo اجرا کنید"
    exit 1
fi

# ایجاد دایرکتوری پشتیبان
mkdir -p "$BACKUP_DIR"

# گرفتن پشتیبان
echo "شروع پشتیبان‌گیری از $SOURCE_DIR ..."
tar -czf "$ARCHIVE" "$SOURCE_DIR"
echo "پشتیبان ساخته شد: $ARCHIVE"

# حذف پشتیبان‌های قدیمی
echo "حذف پشتیبان‌های قدیمی‌تر از $KEEP_DAYS روز..."
find "$BACKUP_DIR" -name "home-*.tar.gz" -mtime +$KEEP_DAYS -delete

# نمایش فضای مصرفی
echo "فضای فعلی پشتیبان:"
du -sh "$BACKUP_DIR"

crontab -e
# اجرای روزانه در ساعت ۳ بامداد
0 3 * * * /usr/local/bin/backup.sh

apt install unattended-upgrades
dpkg-reconfigure --priority=low unattended-upgrades

rsync -avz /home/ user@backup-server:/backup/

apt install tree                  # نصب ابزار

tree                              # نمایش درختی مسیر جاری
tree /etc                         # نمایش درختی یک مسیر خاص
tree -L 2                         # فقط دو سطح اول
tree -d                           # فقط دایرکتوری‌ها
tree -a                           # نمایش فایل‌های مخفی
tree -h                           # نمایش حجم فایل‌ها
tree -I "node_modules|.git"       # نادیده گرفتن الگوها

apt install htop
htop

apt install ncdu
ncdu /var
ncdu /home

apt install jq

curl -s https://api.example.com/data | jq .
cat data.json | jq '.items[] | .name'

node --version               # نسخه Node.js
npm --version                # نسخه npm

npm install                  # نصب وابستگی‌های پروژه
npm install -g <package>     # نصب سراسری یک پکیج
sudo npm install -g <package> # نصب سراسری با دسترسی مدیر
npx <command>                # اجرای مستقیم پکیج بدون نصب دائمی

npm install                  # نصب وابستگی‌ها
npm run <script>             # اجرای اسکریپت تعریف‌شده در package.json
npm run build                # ساخت نسخه تولید
npm start                    # اجرای پروژه

docker --version             # نسخه Docker

docker ps                    # کانتینرهای در حال اجرا
docker ps -a                 # همه کانتینرها
docker images                # لیست ایمیج‌ها

docker volume ls             # لیست والیوم‌ها
docker volume prune          # حذف والیوم‌های بی‌استفاده

docker system df             # مصرف فضای Docker
docker system prune          # پاکسازی منابع بی‌استفاده

docker compose up            # اجرای سرویس‌ها
docker compose up -d         # اجرای در پس‌زمینه
docker compose down          # توقف و حذف سرویس‌ها
docker compose ps            # وضعیت سرویس‌ها
docker compose logs          # مشاهده لاگ‌ها
docker compose logs -f       # دنبال کردن زنده لاگ‌ها

docker exec -it <name> bash  # ورود به کانتینر
docker stop <name>           # توقف کانتینر
docker start <name>          # شروع کانتینر
docker restart <name>        # راه‌اندازی مجدد
docker rm <name>             # حذف کانتینر

git status                   # وضعیت مخزن
git branch                   # لیست شاخه‌ها
git checkout <branch>        # تغییر شاخه (روش قدیمی)
git switch <branch>          # تغییر شاخه (روش جدید)
git add .                    # افزودن تغییرات
git commit -m "message"      # ثبت تغییرات
git push                     # ارسال به مخزن دور
git pull                     # دریافت از مخزن دور
git log                      # تاریخچه کامیت‌ها
git diff                     # نمایش تغییرات
git remote -v                # لیست ریموت‌ها

npx wrangler                       # اجرای Wrangler
npx wrangler --help                # راهنمای کلی
npx wrangler observability --help  # راهنمای بخش observability
npx wrangler deploy                # انتشار پروژه

python3 --version            # نسخه پایتون
python3                      # ورود به مفسر پایتون

pip --version                # نسخه pip
pip3 install <package>       # نصب پکیج

uv --version                 # نسخه uv
uv run <script>              # اجرای اسکریپت با uv
uv tool install <tool>       # نصب ابزار سراسری با uv